Cảnh giác với chiêu trò pha trộn vật tư giả, vật tư kém chất lượng

Không phải mọi vật tư xây dựng đưa vào công trình đều đúng như hóa đơn ghi. Thép có thể bị pha trộn giữa hàng chính hãng và hàng trôi nổi, xi măng có thể thiếu cân so với trọng lượng ghi trên bao, cát có thể lẫn tạp chất vượt mức cho phép. Những chiêu trò này thường diễn ra âm thầm, ngay trong quá trình vận chuyển và tập kết vật tư tại công trường.

Điều khiến vấn đề khó phát hiện là vật tư giả hoặc kém chất lượng thường được trộn lẫn với vật tư thật, chứ không thay thế hoàn toàn. Một xe thép có thể chứa cả hàng chính hãng lẫn hàng nhái cùng đường kính, khiến việc kiểm tra ngẫu nhiên vài thanh không đủ để phát hiện toàn bộ vấn đề. Bài viết dưới đây của Kiến trúc 3TA trình bày những chiêu trò pha trộn vật tư phổ biến nhất và cách chủ nhà có thể tự kiểm tra ngay tại công trình.

Vì sao vật tư xây dựng dễ bị pha trộn và làm giả

Vật tư xây dựng thường được mua với số lượng lớn và giao nhiều đợt trong suốt quá trình thi công, khiến việc kiểm tra từng đợt hàng trở nên khó khăn nếu không có quy trình rõ ràng. Chủ nhà thường không có mặt liên tục tại công trường, còn đội thi công lại là bên trực tiếp nhận và sử dụng vật tư.

Chênh lệch giá giữa hàng chính hãng và hàng kém chất lượng cũng tạo ra động lực gian lận. Với những vật liệu bán theo khối lượng lớn như thép và xi măng, chỉ cần pha trộn một tỷ lệ nhỏ hàng rẻ tiền cũng đủ tạo ra khoản chênh lệch đáng kể cho bên gian lận, trong khi ảnh hưởng đến chất lượng công trình có thể không lộ ra ngay.

Một số loại vật tư như thép và xi măng còn khó phân biệt bằng mắt thường sau khi đã được cắt lẻ hoặc đóng bao lại, khiến người mua khó xác minh nguồn gốc nếu không kiểm tra kỹ ngay từ đầu. Với những rủi ro này đã rõ, phần tiếp theo trình bày cách phân biệt thép thật giả, một trong những vật tư dễ bị gian lận nhất.

Cách phân biệt thép thật giả

Thép xây dựng là vật tư có giá trị lớn và được sử dụng xuyên suốt công trình, nên cũng là mục tiêu phổ biến của các chiêu trò pha trộn.

Kiểm tra nhãn mác và nguồn gốc của thép

Thép chính hãng luôn có cán chữ nổi trên thân, thể hiện tên thương hiệu và đường kính, kèm theo chứng chỉ xuất xưởng và hóa đơn ghi rõ nguồn gốc lô hàng. Chủ nhà nên yêu cầu xem chứng chỉ chất lượng của từng lô thép trước khi cho phép đưa vào công trình.

Thép giả hoặc thép trôi nổi thường có chữ cán mờ, không rõ nét hoặc thậm chí không có chữ cán, đồng thời bề mặt có thể gỉ sét nhanh hơn bình thường do thành phần hợp kim không đạt chuẩn. Ngoài nhãn mác, kích thước và trọng lượng thực tế của thanh thép cũng là những chỉ số cần đo trực tiếp.

Kiểm tra đường kính và trọng lượng thực tế

Đường kính ghi trên nhãn có thể không khớp với đường kính thực tế của thanh thép, đặc biệt với hàng kém chất lượng bị bớt kích thước để giảm chi phí sản xuất. Chủ nhà có thể dùng thước kẹp đo trực tiếp đường kính tại vài vị trí ngẫu nhiên trên các thanh thép đã giao.

Cân trọng lượng theo chiều dài cũng là cách kiểm tra hiệu quả, vì mỗi loại thép có trọng lượng tiêu chuẩn trên một mét dài. Nếu trọng lượng thực tế thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn dù đường kính đo được có vẻ đúng, khả năng cao thép đã bị làm rỗng lõi hoặc pha trộn thành phần kim loại khác. Sau khi đã hiểu cách kiểm tra thép, phần tiếp theo nói về một chiêu trò phổ biến không kém với xi măng.

Xi măng thiếu cân và cách phát hiện

Xi măng thường được bán theo bao có trọng lượng tiêu chuẩn ghi rõ trên vỏ bao, nhưng một số cơ sở đóng gói lại cố tình đóng thiếu vài kilôgam mỗi bao để giảm chi phí, trong khi vẫn giữ nguyên hình thức và nhãn mác bên ngoài.

Cách kiểm tra đơn giản nhất là cân ngẫu nhiên một số bao xi măng vừa nhận, đối chiếu với trọng lượng tiêu chuẩn ghi trên bao. Việc lấy mẫu ngẫu nhiên từ nhiều bao khác nhau giúp phát hiện tình trạng gian lận có hệ thống, khác với một sai số ngẫu nhiên hiếm gặp ở một bao đơn lẻ.

Ngoài trọng lượng, hạn sử dụng và tình trạng đóng cục trong bao cũng cần được kiểm tra. Xi măng để lâu hoặc bảo quản không đúng cách dễ bị đóng cục và giảm chất lượng đông kết, dù trọng lượng vẫn đúng chuẩn. Ngoài thép và xi măng, còn một số mánh khóe khác mà chủ nhà cần cảnh giác trong suốt quá trình xây dựng.

Những mánh khóe khác của nhà thầu cần cảnh giác

Pha trộn cát bẩn hoặc cát nhiễm mặn vào cát xây dựng đạt chuẩn là chiêu trò khó phát hiện bằng mắt thường, nhưng có thể kiểm tra bằng cách quan sát độ sạch, độ mịn và thử rửa một lượng nhỏ cát để xem lượng bùn đất lắng lại.

Đổi loại sơn, gạch hoặc thiết bị vệ sinh sang thương hiệu tương tự nhưng giá rẻ hơn, trong khi vẫn báo giá theo thương hiệu ban đầu, cũng là chiêu trò thường gặp ở giai đoạn hoàn thiện. Việc giữ lại bao bì, mã sản phẩm và hóa đơn của từng lô hàng giúp chủ nhà đối chiếu khi cần.

Một số nhà thầu còn cố tình đặt hàng số lượng lớn hơn thực tế cần dùng, sau đó mang phần dư đi bán lại hoặc sử dụng cho công trình khác, trong khi vẫn tính đủ khối lượng vào chi phí của chủ nhà. Nhận diện được các chiêu trò này, chủ nhà có thể chuẩn bị cách phòng tránh cụ thể ngay từ khi bắt đầu nhập vật tư.

Cách chủ nhà phòng tránh khi mua vật tư

Chủ nhà nên yêu cầu ghi rõ thương hiệu, mã sản phẩm và số lượng cụ thể trong hợp đồng hoặc đơn đặt hàng, tránh những điều khoản chung chung như “vật liệu loại tốt” không kèm thông số cụ thể.

Việc kiểm tra vật tư ngay khi giao đến công trình, trước khi đưa vào sử dụng, luôn hiệu quả hơn kiểm tra sau khi đã thi công xong. Chủ nhà nên chụp ảnh, cân đo mẫu và giữ lại hóa đơn của từng đợt giao hàng, đặc biệt với những vật tư có giá trị lớn như thép, xi măng và thiết bị vệ sinh.

Nếu không có nhiều thời gian theo sát công trường, việc nhờ một người quen có kinh nghiệm xây dựng hoặc thuê giám sát độc lập kiểm tra định kỳ cũng giúp giảm đáng kể rủi ro bị pha trộn vật tư mà không hay biết. Với những cách phòng tránh này, điều quan trọng cuối cùng vẫn là duy trì thói quen kiểm tra ngay từ khâu nhận hàng.

Vật tư đúng chuẩn bắt đầu từ việc kiểm tra ngay khi nhận hàng

Chiêu trò pha trộn vật tư thường không để lại dấu vết rõ ràng ngay lập tức, vì phần lớn được che giấu bên trong lớp hoàn thiện hoặc trộn lẫn với hàng đạt chuẩn. Hậu quả chỉ lộ ra sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, khi kết cấu yếu đi hoặc thiết bị xuống cấp nhanh hơn bình thường. Chủ nhà chỉ cần biết những chiêu trò pha trộn vật tư phổ biến, kiểm tra ngẫu nhiên vật tư khi giao hàng và giữ lại đầy đủ hóa đơn, chứng từ để phòng tránh phần lớn rủi ro này, mà không cần trở thành chuyên gia vật liệu.

Khi từng lô vật tư được kiểm tra đúng cách trước khi đưa vào công trình, ngôi nhà mới thực sự được xây dựng từ những vật liệu đúng như những gì đã cam kết.