Giải pháp thông gió tự nhiên cho nhà ống dài và hẹp

Nhà ống thường có một đặc điểm rất dễ nhận thấy: càng đi sâu vào bên trong, không gian càng tối và bí. Phía trước nhà có thể khá thoáng, cửa mở lớn, thậm chí có cả giếng trời, nhưng khu vực giữa và cuối nhà vẫn nóng, ẩm hoặc lưu mùi rất lâu.

Trong nhiều trường hợp, nhà đã có nơi để không khí đi vào nhưng lại không có đường dẫn rõ ràng hoặc thiếu một điểm để khí nóng thoát ra. Vì thế, gió chỉ dừng lại ở mặt tiền thay vì di chuyển xuyên suốt không gian.

Một giải pháp thông gió nhà ống hiệu quả bắt đầu từ việc hiểu gió đi vào từ đâu, được dẫn qua nhà như thế nào và sẽ thoát ra ở vị trí nào. Khi ba yếu tố ấy được kết nối hợp lý, ngôi nhà có thể trở nên mát mẻ và dễ chịu hơn mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào điều hòa. Cùng Kiến trúc 3TA tìm hiểu ngay sau đây nhé.

Vì sao nhà ống dài và hẹp thường nóng bí

Đặc trưng của nhà ống là mặt tiền hẹp, chiều sâu lớn và thường tiếp giáp với công trình khác ở cả hai bên. Trong nhiều khu dân cư, phía sau nhà cũng bị che kín hoặc không đủ khoảng trống để mở cửa. Vì thế, mặt tiền gần như trở thành nguồn lấy gió chính, đôi khi là duy nhất.

Nếu không khí chỉ có thể đi vào từ một phía nhưng không có điểm thoát ở phía còn lại, nó khó tạo thành dòng đối lưu. Gió có thể làm khu vực gần cửa chính dễ chịu hơn, nhưng càng đi sâu vào trong, tốc độ lưu chuyển càng giảm.

Cách chia mặt bằng cũng ảnh hưởng rất lớn đến khả năng thông gió tự nhiên. Một căn nhà được ngăn thành nhiều phòng kín, sử dụng cửa đặc và bố trí nhiều tủ cao thường khiến đường đi của không khí bị chặn lại. Dù bên ngoài có gió, luồng khí cũng chỉ đi được một đoạn ngắn rồi dừng trước vách ngăn hoặc cánh cửa đóng kín.

Giếng trời vốn được xem là giải pháp phổ biến cho nhà ống, nhưng không phải giếng trời nào cũng tạo ra thông gió. Có những giếng trời chỉ giúp lấy sáng, trong khi phần phía trên bị che gần như hoàn toàn hoặc không có khe thoát khí. Khi đó, ánh sáng có thể đi xuống nhưng không khí nóng vẫn bị giữ lại bên trong.

Mái, tường và mặt tiền cũng hấp thụ nhiệt trong nhiều giờ, rồi truyền dần vào không gian sống. Nếu nguồn nhiệt này không được kiểm soát, mở cửa nhiều hơn cũng chưa chắc khiến ngôi nhà mát hơn.

Bởi vậy, khi xử lý nhà ống bị bí, cần xem xét đồng thời ba vấn đề: đường đi của gió, cách tổ chức mặt bằng và lượng nhiệt mà công trình đang hấp thụ. Để giải quyết đúng ba vấn đề này, trước hết cần hiểu cơ chế vận hành của thông gió tự nhiên.

Thông gió tự nhiên trong nhà ống hoạt động như thế nào

Thông gió tự nhiên cho nhà ống là quá trình không khí di chuyển nhờ chênh lệch áp suất và nhiệt độ giữa các khu vực, chứ không phải một thiết bị hay một chi tiết riêng lẻ.

Có hai dạng lưu chuyển thường gặp trong nhà ở. Thứ nhất là thông gió ngang. Không khí đi vào từ một cửa mở, di chuyển qua không gian rồi thoát ra ở một cửa khác. Cách này hiệu quả khi nhà có hai mặt thoáng hoặc có thể mở cửa ở cả đầu và cuối công trình.

Tuy nhiên, với nhà ống chỉ có một mặt tiền, điều kiện đó thường không có sẵn. Khi ấy, thông gió đứng trở nên quan trọng hơn. Không khí nóng nhẹ hơn nên có xu hướng đi lên. Nếu phía trên công trình có giếng trời, khoảng thông tầng hoặc cửa thoát khí, lượng khí nóng tích tụ có thể được đẩy ra ngoài. Quá trình đó đồng thời kéo không khí mát hơn từ tầng thấp hoặc mặt tiền đi vào nhà.

Đây là lý do cửa lấy gió và cửa thoát khí không nhất thiết phải nằm trên cùng một mặt phẳng. Trong nhiều trường hợp, cửa vào được đặt ở tầng thấp, còn cửa thoát nằm ở vị trí cao hơn sẽ tạo ra sự lưu chuyển tốt hơn.

Dù vậy, chỉ có hai điểm mở vẫn chưa đủ. Không khí còn cần một đường đi tương đối thông suốt giữa chúng. Đường gió không nhất thiết phải là một hành lang thẳng. Nó có thể đi qua phòng khách, khu vực cầu thang, giếng trời rồi thoát lên mái. Tuy nhiên, nếu dọc đường có quá nhiều vách kín, cửa đóng hoặc đồ nội thất lớn chắn ngang, hiệu quả thông gió sẽ giảm đi rõ rệt.

Vì thế, khi tìm cách làm nhà mát mẻ, cần nhìn toàn bộ căn nhà như một hệ thống lưu chuyển không khí, thay vì xem từng ô cửa hay từng giếng trời là những giải pháp độc lập. Với nguyên lý chung đã rõ, có thể đi vào từng giải pháp cụ thể, bắt đầu từ việc tạo khoảng thoáng ở hai đầu công trình.

Tạo đường gió xuyên suốt từ đầu đến cuối nhà

Đường gió xuyên suốt được tạo ra từ ba phần: khoảng thoáng ở hai đầu công trình, giếng trời và trục thông gió đứng như cầu thang. Phần dưới đây bắt đầu từ khoảng thoáng ở hai đầu nhà.

Tạo khoảng thoáng ở cả đầu và cuối nhà

Nếu khu đất có điều kiện, cách đơn giản và hiệu quả nhất là tạo hai điểm trao đổi không khí ở hai đầu công trình.

Phía trước có thể là sân, hiên, cửa chính kết hợp cửa thoáng hoặc một lớp mặt tiền cho phép gió đi qua. Phía cuối nhà có thể là sân sau, khoảng lùi, cửa hậu hoặc một ô thoáng mở ra bên ngoài. Khi hai đầu đều có điểm mở, không khí dễ hình thành một dòng lưu chuyển tự nhiên xuyên qua nhà. Gió không còn bị giữ lại ở phòng khách mà có thể đi sâu hơn đến khu bếp, cầu thang hoặc các phòng phía sau.

Tuy nhiên, trong thực tế, không phải khu đất nào cũng đủ diện tích để tạo sân sau. Có những ngôi nhà được xây kín gần hết ranh đất hoặc tiếp giáp trực tiếp với công trình phía sau. Khi đó, khoảng thoáng không nhất thiết phải lớn. Một khe nhỏ, sân trong hẹp hoặc khoảng trống đứng cũng có thể tạo ra sự khác biệt, miễn là nó được kết nối với đường gió chung của ngôi nhà.

Điều quan trọng là tránh xây kín toàn bộ chiều dài công trình. Khi mọi khoảng trống đều bị lấp đầy, không khí chỉ có thể đi vào và quay trở ra từ cùng một vị trí, khiến khả năng đối lưu rất hạn chế. Sau khoảng thoáng hai đầu nhà, giếng trời là công cụ tiếp theo cần được sử dụng đúng cách.

Sử dụng giếng trời đúng cách

Giếng trời gần như là giải pháp mặc định trong thiết kế nhà ống. Tuy nhiên, nếu chỉ tạo một khoảng hở để lấy sáng, giếng trời chưa chắc đã giúp ngôi nhà thông thoáng hơn. Muốn tham gia vào hệ thống thông gió tự nhiên, giếng trời cần có khả năng dẫn và thoát khí.

Vị trí của giếng trời nên được đặt ở khu vực mà không khí khó tiếp cận nhất, thường là giữa hoặc cuối nhà. Khi đó, nó vừa đưa ánh sáng xuống những không gian thiếu sáng, vừa tạo ra một điểm hút khí nóng lên phía trên.

Phần đỉnh giếng trời cần có khe thoát khí hoặc cửa chớp để không khí nóng có thể đi ra ngoài. Nếu mái giếng trời được che kín hoàn toàn bằng kính, nhiệt có thể tích tụ bên dưới và khiến khu vực này trở nên nóng hơn. Vì vậy, giải pháp che mưa cần được thiết kế sao cho vẫn giữ được khả năng thông thoáng. Có thể sử dụng mái nâng, cửa chớp, khe hở hai bên hoặc hệ lam kết hợp kính để vừa bảo vệ không gian bên dưới, vừa không bịt kín đường thoát khí.

Cũng cần kiểm soát lượng nắng đi qua giếng trời. Một khoảng mở quá lớn, nhận nắng trực tiếp trong nhiều giờ có thể biến giếng trời thành nguồn đưa nhiệt vào nhà. Trong trường hợp này, lam che nắng, cây xanh phù hợp hoặc vật liệu khuếch tán ánh sáng sẽ giúp không gian sáng mà không quá nóng.

Giếng trời cũng chỉ phát huy hiệu quả khi được kết nối với các phòng xung quanh. Nếu khu vực này bị bao kín bởi tường đặc, không khí trong các phòng vẫn khó tiếp cận trục thông gió. Có thể sử dụng cửa mở, ô thoáng phía trên, vách ngăn có khe hoặc hành lang liên thông để giúp không khí từ các khu vực khác di chuyển về phía giếng trời. Ngoài giếng trời, cầu thang trong nhà nhiều tầng cũng có thể trở thành một trục thông gió rất hiệu quả.

Tận dụng cầu thang và khoảng thông tầng

Trong nhà ống nhiều tầng, cầu thang thường nằm ở giữa nhà và chạy liên tục từ tầng thấp lên tầng cao. Nếu được tổ chức hợp lý, đây có thể trở thành một trục thông gió đứng tự nhiên.

Không khí nóng từ các tầng dưới di chuyển lên theo khoảng cầu thang, sau đó thoát ra qua cửa sổ, ô thoáng hoặc giếng trời ở tầng trên cùng. Khi khí nóng được đẩy ra, không khí mới từ mặt tiền hoặc tầng thấp sẽ được kéo vào thay thế.

Tuy nhiên, khả năng này dễ bị mất đi nếu khu vực cầu thang bị đóng kín bằng cửa, tường đặc hoặc vách kính kín hoàn toàn. Không nhất thiết phải để cầu thang mở hoàn toàn. Gia chủ vẫn có thể kiểm soát tiếng ồn, mùi và sự riêng tư bằng cửa trượt, vách có khe thoáng hoặc các ô thông gió phía trên. Mục tiêu là giữ được sự phân chia cần thiết nhưng không chặn đứng hoàn toàn đường lưu chuyển không khí.

Ở tầng trên cùng, nên tạo một cửa thoát khí có thể mở được. Nếu cầu thang kết thúc trong một không gian kín, khí nóng sẽ tiếp tục tích tụ ở đó thay vì thoát ra ngoài. Với các trục thông gió đứng đã rõ, việc tổ chức mặt bằng ngang cũng cần được sắp xếp sao cho không cản đường gió.

Tổ chức mặt bằng và mặt tiền để không cản đường gió

Có đường gió tốt vẫn chưa đủ nếu cách bố trí mặt bằng bên trong hoặc lớp mặt tiền lại cản trở luồng khí. Cả hai yếu tố này cần được xem xét cùng nhau.

Tổ chức mặt bằng để không cản đường gió

Có những ngôi nhà đã có giếng trời và cửa thoát khí, nhưng hiệu quả vẫn không cao vì đường gió bên trong bị chia cắt quá nhiều.

Để cải thiện, không nhất thiết phải biến toàn bộ ngôi nhà thành không gian mở. Gia chủ vẫn cần sự riêng tư cho phòng ngủ, phòng làm việc và các khu vực chức năng khác. Điều cần xem xét là liệu các vách ngăn và cửa có cho phép không khí lưu chuyển khi cần hay không.

Ở khu vực sinh hoạt chung, không gian khách, ăn và bếp có thể được liên kết mềm thay vì chia thành ba phòng kín. Cửa trượt là một lựa chọn linh hoạt vì có thể đóng khi cần ngăn mùi, nhưng vẫn mở rộng được đường gió vào những thời điểm khác. Với các phòng riêng, ô thoáng phía trên cửa có thể giúp không khí tiếp tục lưu chuyển dù cửa đang đóng. Tuy nhiên, giải pháp này cần cân nhắc vấn đề âm thanh và sự riêng tư.

Đồ nội thất cũng cần được bố trí hợp lý. Một tủ cao đặt ngay trước cửa sổ hoặc vách trang trí kín chắn giữa hai khoảng mở có thể làm giảm đáng kể hiệu quả thông gió. Đôi khi, chỉ cần điều chỉnh vị trí tủ, thay đổi chiều mở cửa hoặc giảm bớt một vách ngăn không cần thiết, luồng không khí trong nhà đã có thể cải thiện rõ rệt. Cùng với cách tổ chức mặt bằng bên trong, mặt tiền cũng cần được thiết kế như một lớp lọc trước khi không khí đi vào nhà.

Thiết kế mặt tiền như một lớp lọc

Với nhà phố, mặt tiền thường phải giải quyết nhiều yêu cầu cùng lúc: lấy sáng, lấy gió, chống nắng, giảm bụi và bảo đảm riêng tư.

Nếu mặt tiền chỉ có một lớp cửa kính, gia chủ thường rơi vào hai trạng thái: mở cửa thì bụi, ồn và thiếu riêng tư; đóng cửa thì không khí khó lưu thông. Một lớp đệm phía ngoài có thể giải quyết vấn đề này tốt hơn.

Ban công, lam đứng, gạch thông gió, cửa chớp hoặc cây xanh có thể tạo ra một khoảng chuyển tiếp trước khi không khí đi vào không gian sống. Lớp đệm này giúp giảm nắng trực tiếp, hạn chế tầm nhìn từ bên ngoài và cho phép gia chủ mở cửa thường xuyên hơn.

Tuy nhiên, lớp mặt tiền không nên quá dày hoặc bị phủ kín bởi cây. Nếu các khe hở quá nhỏ, khả năng lấy gió sẽ giảm. Nếu cây xanh phát triển quá dày, chúng có thể giữ ẩm, cản gió và gây khó khăn cho việc bảo trì. Thiết kế tốt cần giữ được sự cân bằng: đủ kín để bảo vệ, nhưng cũng đủ mở để ngôi nhà có thể trao đổi không khí với bên ngoài. Sau mặt tiền, điểm cuối cùng cần xử lý là đường thoát cho khí nóng ngay trên mái nhà.

Tạo đường thoát cho khí nóng trên mái

Tầng trên cùng thường là khu vực nóng nhất trong nhà ống. Mái nhận bức xạ trực tiếp trong nhiều giờ, sau đó truyền nhiệt xuống không gian bên dưới. Nếu khí nóng không có đường thoát, nhiệt sẽ tiếp tục tích tụ đến tận buổi tối.

Một ô thoáng nhỏ ở vị trí cao có thể mang lại hiệu quả đáng kể. Có thể sử dụng cửa chớp, khe thông gió dưới mái, cửa sổ mở hất hoặc giếng trời có hệ thoát khí trên đỉnh. Với mái bê tông, khoảng đệm giữa mái và trần giúp giảm lượng nhiệt truyền trực tiếp vào phòng. Nếu khoảng đệm này được thông gió, khí nóng có thể thoát ra trước khi đi xuống không gian sử dụng.

Với mái kính hoặc mái lấy sáng, cần tránh che kín toàn bộ. Một hệ mái hai lớp, có khe thoáng ở giữa, thường phù hợp hơn so với việc đặt kính trực tiếp lên khoảng thông tầng. Trong nhiều trường hợp, giải pháp thông gió trên mái còn hiệu quả hơn việc mở thêm cửa ở tầng dưới, bởi nó xử lý trực tiếp nơi khí nóng đang tập trung. Dù đã có đủ đường gió, thông gió một mình vẫn chưa đủ để làm nhà thực sự mát.

Cải tạo nhà ống bị bí nên bắt đầu từ đâu

Với nhà đang sử dụng, gia chủ không nhất thiết phải phá bỏ toàn bộ mặt bằng để cải thiện thông gió.

Trước hết, cần xác định khu vực nào nóng và bí nhất, vào thời điểm nào trong ngày. Phòng nóng do thiếu gió sẽ cần cách xử lý khác với phòng nóng do mái hoặc tường hấp thụ nhiệt.

Tiếp theo, nên kiểm tra các điểm lấy gió hiện có. Cửa có đang bị đồ nội thất che chắn không? Phía sau nhà có vị trí nào có thể mở thêm ô thoáng không? Tầng trên cùng đã có nơi để khí nóng thoát ra chưa?

Sau đó mới đánh giá khả năng mở giếng trời, tạo khoảng thông tầng hoặc điều chỉnh vách ngăn. Trong nhiều trường hợp, một thay đổi nhỏ như mở ô thoáng phía trên cửa, thay vách kín bằng cửa trượt hoặc bổ sung cửa thoát khí trên mái đã mang lại hiệu quả rõ rệt.

Cũng cần kiểm tra lớp vỏ công trình. Nếu mái và tường đang tích nhiệt quá nhiều, chỉ cải thiện đường gió sẽ chưa đủ. Khi đó, cần kết hợp cách nhiệt, che nắng hoặc tạo lớp đệm ở các bề mặt chịu bức xạ mạnh.

Quạt hút và các thiết bị cơ khí có thể được bổ sung tại những khu vực đặc thù như bếp, phòng vệ sinh hoặc phòng không thể mở cửa. Tuy nhiên, chúng nên hỗ trợ cho hệ thống thông gió chung, thay vì trở thành giải pháp duy nhất.

Một ngôi nhà mát bắt đầu từ đường đi của gió

Trong một ngôi nhà ống, gió hiếm khi tự tìm được đường đi nếu kiến trúc không tạo điều kiện cho nó.

Ngôi nhà không nhất thiết phải có thật nhiều cửa hay một giếng trời thật lớn. Nơi lấy gió, đường dẫn và điểm thoát cần được kết nối với nhau thành một hệ thống hoàn chỉnh.

Khi mặt bằng không chặn đứng dòng khí, giếng trời thực sự có khả năng thoát nhiệt, mặt tiền đủ mở và các bề mặt nhận nắng được kiểm soát, không gian sẽ trở nên dễ chịu hơn mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào điều hòa.

Mỗi ngôi nhà có một hướng nắng, đường gió và cách sử dụng khác nhau. Vì thế, giải pháp thông gió nhà ống chỉ thực sự hiệu quả khi bắt đầu từ việc đọc đúng hiện trạng, hiểu rõ khu đất và thói quen sống của gia đình.

Một ngôi nhà mát bắt đầu từ cách toàn bộ công trình mở ra, kết nối và nhường đường cho gió đi qua.