Nhà phố thường có một nghịch lý khá rõ: mặt tiền mở ra đường, phía sau đôi khi vẫn còn khoảng thoáng, nhưng khu vực giữa nhà lại tối gần như suốt ngày. Nhiều gia chủ làm giếng trời với hy vọng giải quyết vấn đề, song sau khi hoàn thiện, ánh sáng chỉ tập trung tại một điểm, còn các phòng xung quanh vẫn phải bật đèn. Có trường hợp ngược lại, khoảng dưới giếng trời quá nóng và chói, đến mức phải che kín phần mái.
Cách lấy sáng cho nhà ống nằm ở việc hiểu ánh sáng đi vào từ đâu, rơi xuống như thế nào và có thực sự phục vụ đời sống bên trong hay không, chứ không phải mở một khoảng trống càng lớn càng tốt.
Một thiết kế giếng trời nhà phố tốt làm ngôi nhà sáng hơn, giúp không gian bớt nặng nề, tạo nhịp chuyển giữa các khu vực và đưa con người gần hơn với sự thay đổi của ngày, mùa và thời tiết.
Vì sao nhà phố dài và hẹp thường thiếu ánh sáng
Phần lớn nhà phố có mặt tiền hẹp, chiều sâu lớn và hai bên tiếp giáp với công trình khác. Nguồn sáng tự nhiên vì thế chủ yếu đi vào từ phía trước, đôi khi có thêm một phần ở phía sau. Càng đi sâu vào nhà, cường độ ánh sáng càng giảm, nhất là khi mặt bằng bị chia thành nhiều phòng kín.
Vách đặc, tủ cao, cầu thang nặng nề hoặc nhiều lớp cửa nối tiếp nhau đều có thể chặn ánh sáng. Trần thấp, vật liệu tối màu và nội thất bố trí dày cũng khiến lượng sáng vốn ít lại bị hấp thụ nhanh hơn.
Vấn đề của nhà ống thường nằm ở việc thiếu một con đường để ánh sáng đi sâu và lan sang những khu vực cần thiết. Giếng trời chỉ thực sự có giá trị khi được đặt đúng vào con đường ấy. Nhưng trước khi bàn tới vị trí đặt, cần hiểu rõ bản thân giếng trời thực chất là gì.
Công dụng thật sự của giếng trời
Giếng trời thường là một khoảng thông theo phương đứng, kéo dài từ mái xuống các tầng bên dưới. Vai trò đầu tiên của nó là đưa ánh sáng vào những vị trí mà cửa mặt tiền hoặc cửa sau không thể tiếp cận, chẳng hạn cầu thang, hành lang, bếp, phòng ăn hay khu vực sinh hoạt chung nằm giữa nhà.
Tuy vậy, giếng trời cũng dễ trở thành nguồn gây nóng nếu nhận nắng trực tiếp quá nhiều. Nó có thể gây chói, gây thấm hoặc trở nên bất tiện nếu không tính trước việc vệ sinh và bảo trì.
Bởi vậy, một giếng trời đẹp chưa chắc đã là một giếng trời tốt. Điều đáng quan tâm là ngôi nhà có dễ chịu hơn trong quá trình sử dụng hay không, hơn là bản thân nó gây ấn tượng đến đâu. Với cách hiểu đúng bản chất giếng trời này, có thể đi vào câu hỏi cụ thể là nên đặt nó ở đâu trong mặt bằng.
Đặt giếng trời ở đâu và kích thước bao nhiêu là đủ
Chọn đúng vị trí quyết định phần lớn hiệu quả của giếng trời. Kích thước và cách kiểm soát ánh sáng là bước tiếp theo, do vậy chỉ nên tính sau khi vị trí đã rõ.
Đặt giếng trời ở đâu
Vị trí là quyết định quan trọng nhất trong thiết kế giếng trời nhà phố. Không nên đặt giếng trời chỉ vì đó là nơi còn thừa diện tích hoặc thuận tiện để mở mái. Cần xác định trước khu vực nào thiếu sáng nhất và ánh sáng cần phục vụ một tầng hay nhiều tầng.
Với nhà có chiều sâu lớn, giếng trời giữa nhà thường mang lại hiệu quả rõ rệt. Nó cắt ngắn khoảng cách mà ánh sáng phải đi từ mặt tiền hoặc mặt sau, đồng thời có thể phục vụ phòng khách, phòng ăn, hành lang và cầu thang cùng lúc.
Giếng trời cuối nhà phù hợp khi khu bếp, phòng ăn hoặc khu vệ sinh thiếu sáng và khó thoát mùi. Vị trí này ít ảnh hưởng đến sự riêng tư, nhưng nếu nhà quá dài, ánh sáng từ cuối nhà khó cải thiện đáng kể phần trung tâm.
Một lựa chọn khác là đặt giếng trời trên cầu thang. Đây là cách tận dụng khoảng thông tầng có sẵn và không làm mất thêm nhiều diện tích. Ánh sáng đi xuống theo trục cầu thang có thể chạm tới nhiều tầng, giúp khu vực giao thông trở nên nhẹ và thoáng hơn. Sau khi đã chọn được vị trí, kích thước và cách kiểm soát ánh sáng là bước tiếp theo cần tính toán kỹ.
Kích thước vừa đủ và ánh sáng được kiểm soát
Một sai lầm phổ biến là cho rằng giếng trời càng lớn thì nhà càng sáng. Khoảng mở quá lớn có thể đưa vào nhiều nhiệt, làm tăng độ chói và lấy đi diện tích sử dụng. Ngược lại, giếng trời quá nhỏ chỉ tạo ra một vệt sáng hẹp, đặc biệt với nhà nhiều tầng.
Kích thước cần được cân nhắc theo chiều cao công trình, số tầng, diện tích khu vực cần lấy sáng, hướng nắng và mức độ che chắn của các nhà xung quanh. Cùng một diện tích khoảng mở, hiệu quả ở nhà ba tầng sẽ khác hoàn toàn so với nhà sáu tầng.
Nếu mái giếng trời dùng kính trong suốt và không có lớp che nắng, khu vực bên dưới có thể nóng lên rất nhanh vào giữa trưa. Vì thế, hệ lam, mái kính khuếch tán, rèm điều chỉnh hoặc mái nâng có khe thoáng là những giải pháp cần được tính ngay từ đầu.
Bề mặt tường quanh giếng trời nên có màu sáng và độ phản xạ vừa phải để ánh sáng lan sâu hơn. Vật liệu quá bóng dễ tạo phản chiếu khó chịu, còn bề mặt tối màu sẽ hấp thụ phần lớn lượng sáng đi vào.
Ánh sáng đẹp không nhất thiết phải mạnh. Tại bàn ăn, cầu thang hay hành lang, ánh sáng cần ổn định và an toàn; còn ở những khoảng nghỉ, một vệt nắng thay đổi theo giờ lại có thể tạo nên cảm xúc riêng cho ngôi nhà. Dù đã chọn đúng vị trí và kích thước, ánh sáng vẫn cần được dẫn ra khỏi giếng trời để phục vụ cả những không gian xung quanh.
Những sai lầm thường gặp khi thiết kế giếng trời
Sai lầm đầu tiên là sao chép một mẫu giếng trời đẹp mà không xem xét hướng nắng, chiều cao và mặt bằng của chính ngôi nhà. Một giải pháp hiệu quả ở nhà ba tầng chưa chắc phù hợp với nhà năm tầng hoặc khu đất bị công trình xung quanh che kín.
Sai lầm tiếp theo là dùng mái kính trong suốt nhưng không có lớp che nắng. Ánh sáng đi vào nhiều, song kéo theo nhiệt và độ chói lớn. Sau một thời gian, gia chủ phải bổ sung rèm hoặc tấm che, khiến giếng trời mất đi phần lớn giá trị ban đầu.
Cây xanh quá lớn cũng là một vấn đề. Khi cây phát triển, tán lá có thể che nguồn sáng, rễ và nước tưới ảnh hưởng đến chống thấm, còn việc chăm sóc trở nên khó khăn.
Nhiều thiết kế cũng chỉ chăm chút đáy giếng trời mà quên các tầng phía trên. Nếu hành lang, cửa phòng và lan can đều kín, ánh sáng vẫn khó lan sang những không gian cần thiết. Với những sai lầm cần tránh đã rõ, câu hỏi thực tế tiếp theo là nên cải tạo một nhà phố thiếu sáng từ đâu.
Cải tạo nhà phố thiếu sáng nên bắt đầu từ đâu
Với nhà đang sử dụng, không phải lúc nào cũng cần mở một giếng trời lớn. Trước hết, nên quan sát khu vực nào phải bật đèn nhiều nhất vào ban ngày và ánh sáng hiện tại đang bị chặn ở đâu. Có thể nguồn sáng từ mặt tiền vẫn đủ, nhưng một vách ngăn, tủ cao hoặc cầu thang đặc đang khiến nó không thể đi sâu hơn.
Sau đó, cần xem xét khả năng tận dụng những khoảng có sẵn như cầu thang, sân sau hoặc khu vực kỹ thuật. Đôi khi, chỉ cần thay một phần vách đặc bằng kính, mở ô thoáng hoặc điều chỉnh nội thất đã tạo ra thay đổi rõ rệt.
Nếu phải mở mái, vị trí và kích thước nên được quyết định sau khi đã tính đường đi của ánh sáng. Đồng thời, chống nóng, thoát nước và bảo trì phải được xử lý ngay từ đầu.
Cải tạo hiệu quả nằm ở việc tìm đúng điểm đang ngăn ánh sáng và điều chỉnh nó với mức độ vừa đủ, không nhất thiết phải can thiệp nhiều.
Khi ánh sáng trở thành một phần của đời sống
Một giếng trời tốt không nhất thiết phải gây ấn tượng mạnh ngay khi bước vào nhà. Giá trị của nó thường được cảm nhận qua những điều rất nhẹ: ban ngày không gian vẫn đủ sáng mà không phải bật đèn, cầu thang không còn tối, khu vực giữa nhà bớt nặng nề và nắng thay đổi theo từng thời điểm nhưng không gây nóng hay chói.
Khi được đặt đúng vị trí, kiểm soát đúng cường độ và kết nối hợp lý với mặt bằng, giếng trời giải quyết được bài toán thiếu sáng và còn tạo ra một khoảng thở, giúp ngôi nhà phố dài và hẹp trở nên gần gũi hơn với tự nhiên.
Mỗi ngôi nhà có một chiều sâu, hướng nắng và cách sử dụng khác nhau. Vì thế, thiết kế giếng trời cần bắt đầu từ việc hiểu nơi nào đang thiếu sáng, ánh sáng cần đi đến đâu và con người sẽ sống quanh khoảng sáng ấy như thế nào.
Không gian bạn hình dung, xứng đáng bắt đầu bằng một bản vẽ thật
Trước khi là một công trình, mỗi dự án của 3TA đều bắt đầu từ một cuộc trò chuyện về cách bạn muốn sống. Để lại thông tin, kiến trúc sư sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ, không ràng buộc.