Trong nhiều gia đình Việt Nam, bàn thờ vẫn giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong ngôi nhà, dù kiến trúc hiện đại ngày càng ưu tiên không gian mở và tối giản. Vấn đề nhiều gia chủ gặp phải là làm sao bố trí phòng thờ vừa đúng theo quan niệm truyền thống, vừa phù hợp với mặt bằng nhà ống hoặc nhà phố hiện đại vốn có diện tích hạn chế.
Ngoài vị trí, một số câu hỏi cụ thể cũng thường được đặt ra: nên tính hướng bàn thờ theo tuổi của ai trong gia đình, có được đặt bàn thờ trên nhà vệ sinh hay không, và làm sao thiết kế phòng thờ hiện đại mà vẫn giữ được sự trang nghiêm cần thiết. Bài viết dưới đây trả lời những câu hỏi này, đồng thời trình bày các nguyên tắc thiết kế phòng thờ phù hợp với nhà ở hiện đại.
Vì sao vị trí bàn thờ được xem trọng trong phong thủy
Bàn thờ trong quan niệm truyền thống là nơi kết nối giữa gia đình với tổ tiên, thần linh, mang ý nghĩa tâm linh lớn hơn nhiều so với các không gian chức năng khác trong nhà. Chính vì vai trò đặc biệt này, vị trí và hướng đặt bàn thờ được xem là yếu tố cần cân nhắc kỹ lưỡng.
Quan niệm phong thủy cho rằng bàn thờ cần đặt tại vị trí trang nghiêm, yên tĩnh, tránh những nơi ồn ào hoặc thường xuyên có người qua lại. Hướng đặt bàn thờ cũng được tính toán theo mệnh của gia chủ, nhằm tạo sự hòa hợp giữa không gian thờ cúng với người thực hiện nghi lễ.
Với ý nghĩa và tầm quan trọng đã rõ, phần tiếp theo trả lời câu hỏi cụ thể: nên tính hướng bàn thờ theo tuổi của ai trong gia đình.
Hướng bàn thờ tính theo tuổi ai
Trong đa số trường hợp, hướng bàn thờ được tính theo tuổi của chủ nhà, tức người đứng tên trên giấy tờ nhà đất hoặc người có vai trò trụ cột trong gia đình, thường là người chồng hoặc người lớn tuổi nhất trong nhà.
Nếu gia đình sống chung nhiều thế hệ, một số quan niệm cho rằng nên ưu tiên tuổi của người lớn tuổi nhất hoặc người đứng đầu dòng họ, vì đây là người có vai trò chủ trì các nghi lễ thờ cúng quan trọng.
Với những gia đình có bàn thờ thờ riêng cho ông bà, cha mẹ đã khuất, một số gia đình còn cân nhắc thêm mối quan hệ giữa người được thờ và người chủ trì cúng bái để chọn hướng phù hợp nhất. Với cách xác định tuổi tính hướng đã rõ, phần tiếp theo giải đáp một câu hỏi khác thường gặp: bàn thờ đặt trên nhà vệ sinh có được không.
Bàn thờ đặt trên nhà vệ sinh có được không
Theo quan niệm phong thủy truyền thống, việc đặt bàn thờ ngay bên dưới hoặc phía trên nhà vệ sinh giữa các tầng thường bị coi là điều nên tránh, vì nhà vệ sinh được xem là nơi phát sinh uế khí, không phù hợp để đặt gần không gian thờ cúng trang nghiêm.
Trong những công trình nhiều tầng với mặt bằng lặp lại giữa các tầng, tình huống bàn thờ nằm ngay dưới nhà vệ sinh tầng trên khá phổ biến nếu không được tính toán từ giai đoạn thiết kế ban đầu.
Nếu công trình đã xây dựng và không thể thay đổi vị trí kết cấu, một số giải pháp thường được áp dụng gồm gia cố thêm lớp chống thấm và cách âm giữa hai tầng, hoặc điều chỉnh vị trí bàn thờ trong phạm vi phòng để tránh nằm chính xác dưới bồn cầu hay khu vực tắm. Với câu hỏi về nhà vệ sinh đã rõ, phần tiếp theo trình bày cách bố trí phòng thờ phù hợp cho nhà ống hiện đại.
Cách bố trí phòng thờ cho nhà ống hiện đại
Với nhà ống có diện tích hạn chế, phòng thờ riêng biệt không phải lúc nào cũng khả thi. Nhiều thiết kế hiện đại chọn giải pháp đặt bàn thờ tại tầng trên cùng, thường kết hợp với sân thượng hoặc một góc riêng trong không gian sinh hoạt chung, hơn là dành hẳn một phòng độc lập.
Nếu bố trí phòng thờ riêng, vị trí lý tưởng thường ở tầng cao nhất của ngôi nhà, tránh đặt ngay cạnh phòng ngủ, phòng bếp hoặc nhà vệ sinh để giữ được sự yên tĩnh và trang nghiêm cần thiết.
Với những căn hộ hoặc nhà phố không thể bố trí phòng thờ riêng, bàn thờ có thể đặt trong một góc phòng khách hoặc phòng sinh hoạt chung, kết hợp vách ngăn nhẹ hoặc rèm che để tạo sự tách biệt tương đối với không gian sinh hoạt hằng ngày. Với cách bố trí cho nhà ống đã rõ, phần tiếp theo trình bày các nguyên tắc thiết kế phòng thờ hiện đại.
Những nguyên tắc thiết kế phòng thờ hiện đại
Ánh sáng trong phòng thờ nên dịu và ấm, tránh ánh sáng trắng quá mạnh hoặc quá tối, tạo cảm giác trang nghiêm nhưng không u ám. Đèn led âm trần hoặc đèn thả với ánh sáng vàng ấm thường được ưu tiên trong các thiết kế hiện đại.
Vật liệu cho khu vực thờ cúng nên chọn loại bền, dễ vệ sinh và có khả năng chống ẩm tốt, vì đây là khu vực thường xuyên có khói hương và cần lau dọn định kỳ. Gỗ tự nhiên hoặc gỗ công nghiệp phủ sơn chống ẩm là lựa chọn phổ biến cho tủ thờ và các chi tiết nội thất liên quan.
Thông gió cho khu vực thờ cúng cũng cần được tính toán kỹ, đặc biệt nếu đặt gần sân thượng hoặc mái, để đảm bảo khói hương thoát ra ngoài thay vì tích tụ trong không gian kín. Với các nguyên tắc thiết kế đã rõ, phần tiếp theo chỉ ra một số sai lầm thường gặp khi bố trí phòng thờ.
Trang nghiêm và hiện đại có thể song hành
Thiết kế phòng thờ hiện đại là tìm cách áp dụng linh hoạt những nguyên tắc phong thủy truyền thống vào điều kiện mặt bằng và lối sống thực tế của gia đình hôm nay. Gia chủ nên ưu tiên vị trí yên tĩnh, hướng phù hợp với tuổi người chủ trì thờ cúng và điều kiện thông gió, chống ẩm tốt, hơn là cố gắng thỏa mãn mọi quy tắc truyền thống bằng mọi giá trên một mặt bằng có giới hạn.
Khi được thiết kế đúng cách, phòng thờ hiện đại vẫn có thể giữ được sự trang nghiêm cần thiết, đồng thời hài hòa với tổng thể kiến trúc và nếp sống của gia đình.
Không gian bạn hình dung, xứng đáng bắt đầu bằng một bản vẽ thật
Trước khi là một công trình, mỗi dự án của 3TA đều bắt đầu từ một cuộc trò chuyện về cách bạn muốn sống. Để lại thông tin, kiến trúc sư sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ, không ràng buộc.