Khi nhận bộ hồ sơ thiết kế từ kiến trúc sư, phần lớn chủ nhà chỉ xem qua phối cảnh màu rồi gật đầu, vì những trang bản vẽ kỹ thuật với đường nét, ký hiệu và con số dày đặc trông quá phức tạp để hiểu. Kết quả là trong suốt quá trình thi công, chủ nhà phải hoàn toàn tin vào lời giải thích của đội thợ mà không có cách nào tự đối chiếu.
Đọc bản vẽ không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu như một kỹ sư. Chỉ cần nắm được một số nguyên tắc cơ bản về ba loại bản vẽ chính, các ký hiệu thường gặp và cách đọc một mặt bằng theo từng bước, chủ nhà đã có thể tự kiểm tra kích thước phòng, vị trí cửa, đường dây điện hay vị trí cột dầm ngay tại công trường.
Ba loại bản vẽ trong một bộ hồ sơ thiết kế
Mỗi loại bản vẽ thể hiện một khía cạnh khác nhau của công trình, và cần được đọc cùng nhau để hiểu đầy đủ về ngôi nhà.
Bản vẽ kiến trúc
Bản vẽ kiến trúc gồm mặt bằng các tầng, mặt đứng, mặt cắt và phối cảnh, thể hiện hình dáng, công năng và cách bố trí không gian của ngôi nhà. Đây là loại bản vẽ dễ đọc nhất với người không chuyên, vì thể hiện trực tiếp những gì mắt thường sẽ nhìn thấy sau khi hoàn thiện. Đằng sau lớp hình khối ấy là phần kết cấu chịu lực, nơi sai sót khó phát hiện hơn nhiều nếu không biết đọc đúng bản vẽ.
Bản vẽ kết cấu
Bản vẽ kết cấu thể hiện vị trí, kích thước cột, dầm, sàn và móng, cùng với số liệu cốt thép cho từng cấu kiện. Loại bản vẽ này khó đọc hơn vì sử dụng nhiều ký hiệu chuyên môn, nhưng lại quan trọng để xác nhận công trình được xây dựng đúng khả năng chịu lực đã tính toán. Chủ nhà không cần hiểu hết các con số tính toán, nhưng nên biết đối chiếu vị trí cột, dầm trên bản vẽ với thực tế thi công, vì đây là hạng mục gần như không thể sửa sau khi đã đổ bê tông. Ngoài kết cấu chịu lực, hệ thống điện nước cũng là phần chủ nhà nên đọc kỹ vì ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày.
Bản vẽ điện nước
Bản vẽ điện nước thể hiện đường dây điện, ổ cắm, công tắc, đường ống cấp thoát nước và vị trí các thiết bị liên quan. Đây là loại bản vẽ chủ nhà nên đọc kỹ nhất, vì vị trí ổ cắm và đường ống ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày sau khi vào ở, trong khi việc sửa lại sau khi đã đi đường ống âm tường luôn phức tạp và tốn kém hơn nhiều so với điều chỉnh ngay trên bản vẽ. Nắm được cả ba loại bản vẽ này, bước tiếp theo là biết đọc đúng ký hiệu và trình tự để hiểu một mặt bằng cụ thể.
Ký hiệu và cách đọc mặt bằng nhà
Nắm được các ký hiệu cơ bản là bước đầu tiên trước khi có thể đọc một mặt bằng theo trình tự hợp lý.
Ký hiệu thường gặp trên bản vẽ kiến trúc
Trên mặt bằng, tường được thể hiện bằng hai đường thẳng song song với khoảng cách tương ứng độ dày tường thật, thường có phần tô đen hoặc gạch chéo để phân biệt với các đường khác. Cửa đi được vẽ bằng một đoạn hở trên tường kèm một cung tròn thể hiện chiều mở cánh cửa, giúp hình dung cửa mở vào phòng nào và chiếm khoảng không gian nào khi mở hết cỡ. Cửa sổ thường được thể hiện bằng một đoạn hở với các đường kẻ song song mảnh hơn tường, không có cung tròn vì cửa sổ thường không mở vào không gian sử dụng.
Các con số ghi cạnh đường kích thước thể hiện chiều dài thực tế tính bằng milimet, đặt dọc theo các đường kích thước chạy quanh mặt bằng. Ký hiệu mũi tên tròn hoặc hình tam giác nhỏ với chữ số bên trong thường chỉ cao độ của sàn hoặc trần tại vị trí đó, tính từ một cao độ chuẩn được quy ước trong hồ sơ. Ký hiệu trục định vị, thường là các chữ cái và số đặt trong vòng tròn ở đầu các đường kẻ dọc và ngang, giúp xác định vị trí cột, tường theo một hệ tọa độ chung cho toàn bộ công trình. Nắm được các ký hiệu này, có thể bắt đầu đọc một mặt bằng cụ thể theo trình tự từ tổng quát đến chi tiết.
Cách đọc mặt bằng nhà từng bước
Bước đầu tiên là xác định hướng của mặt bằng, thường được thể hiện bằng mũi tên chỉ hướng Bắc ở một góc bản vẽ, giúp hình dung mặt tiền nhà quay về hướng nào và các phòng nhận nắng vào thời điểm nào trong ngày.
Bước tiếp theo là xác định vị trí cửa chính, từ đó lần theo lối đi để hiểu trình tự các không gian: phòng khách, bếp, cầu thang và các phòng chức năng khác được kết nối với nhau như thế nào. Sau khi đã hình dung được tổng thể, nên đọc kỹ kích thước của từng phòng bằng cách đối chiếu các con số ghi trên đường kích thước, so sánh với đồ nội thất dự kiến để hình dung không gian sử dụng thực tế có đủ rộng hay không.
Cuối cùng, cần kiểm tra vị trí cửa, cửa sổ trên từng bức tường và đối chiếu với mặt đứng để hiểu được ánh sáng, tầm nhìn từ mỗi phòng sẽ như thế nào sau khi hoàn thiện. Đọc được bản vẽ trên giấy chỉ là bước đầu; giá trị thực sự nằm ở việc mang những gì đã đọc ra đối chiếu ngay tại công trường.
Từ bản vẽ đến công trường, cách đối chiếu khi giám sát
Cách làm đơn giản nhất là mang theo một bản in mặt bằng và bản vẽ kết cấu mỗi lần đến công trình, dùng thước dây đo thử một vài kích thước phòng hoặc khoảng cách cột, rồi đối chiếu với con số ghi trên bản vẽ.
Một lỗi phổ biến khi mới tập đọc bản vẽ là nhầm lẫn giữa các loại đường nét, chẳng hạn hiểu nhầm đường kẻ mảnh chỉ chiều cao trần thành đường kích thước chiều ngang của phòng, dẫn đến hình dung sai về không gian thực tế. Một lỗi khác là chỉ xem mặt bằng mà bỏ qua mặt cắt, khiến người đọc không hình dung được chiều cao thực tế của các không gian, đặc biệt với những nhà có gác lửng hoặc trần dốc theo mái. Nhiều người cũng quên đối chiếu tỷ lệ bản vẽ với kích thước thật ngoài công trường, dẫn đến nhầm lẫn giữa bản vẽ thu nhỏ trên giấy và kích thước thực tế nếu không đọc kỹ các con số kích thước đã ghi sẵn.
Việc đối chiếu này nên thực hiện định kỳ trong suốt quá trình thi công, không chỉ một lần khi nhận hồ sơ, vì nhiều sai lệch nhỏ giữa bản vẽ và thực tế chỉ có thể phát hiện khi công trình đang thi công dở, lúc còn có thể chỉnh sửa mà không phải phá bỏ phần đã hoàn thiện. Khi chủ nhà đọc được bản vẽ của chính ngôi nhà mình, mọi trao đổi với kiến trúc sư và đội thi công đều trở nên rõ ràng và hiệu quả hơn.
Không gian bạn hình dung, xứng đáng bắt đầu bằng một bản vẽ thật
Trước khi là một công trình, mỗi dự án của 3TA đều bắt đầu từ một cuộc trò chuyện về cách bạn muốn sống. Để lại thông tin, kiến trúc sư sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ, không ràng buộc.