Nghệ thuật phân chia không gian không dùng tường ngăn

Xây một bức tường gạch để tách phòng khách khỏi bếp, hay ngăn phòng ngủ khỏi góc làm việc, luôn là cách quen thuộc và dễ hình dung nhất. Nhưng tường gạch cũng chặn hết ánh sáng, cản gió và biến một mặt bằng vốn đã nhỏ thành nhiều mảnh vụn hơn.

Trong nhiều ngôi nhà hiện đại, ranh giới giữa các không gian không nhất thiết phải là một bức tường đặc. Cao độ sàn, ánh sáng, vật liệu, nội thất hay một tấm vách nhẹ đều có thể đảm nhiệm vai trò phân chia, trong khi vẫn giữ được sự liên thông về thị giác và luồng gió. Bài viết dưới đây, Kiến trúc 3TA sẽ trình bày các nguyên tắc tạo ranh giới không gian mà không cần xây tường, cách ứng dụng vào từng loại phòng cụ thể, và những sai lầm cần tránh khi áp dụng.

Các nguyên tắc tạo ranh giới không cần xây tường

Ba cách tiếp cận dưới đây thường được kết hợp với nhau để tạo ra ranh giới rõ ràng mà không cần đến một bức tường đặc.

Thay đổi cao độ sàn hoặc trần

Một bậc nâng nhẹ, một khoảng trần hạ thấp hơn hoặc một dải đèn hắt chạy theo đường phân chia đều có thể báo hiệu cho mắt biết rằng đây là một khu vực khác, dù không có bất kỳ vật cản vật lý nào ở giữa.

Cao độ sàn khác nhau còn giúp phân biệt khu vực đi lại nhiều với khu vực ngồi yên tĩnh hơn, chẳng hạn nâng nhẹ sàn phòng khách so với lối đi chung, tạo cảm giác đây là một “hòn đảo” riêng trong không gian mở. Giải pháp này phù hợp nhất với những khu vực không cần phân chia quá dứt khoát, và vì không tốn diện tích chiếm dụng nên đặc biệt hiệu quả với nhà nhỏ.

Nếu thay đổi cao độ vẫn chưa đủ rõ ràng, một món đồ nội thất đúng chỗ có thể đảm nhiệm luôn vai trò phân chia mà không cần thêm bất kỳ can thiệp nào vào kết cấu.

Dùng nội thất làm ranh giới

Một chiếc kệ sách hai mặt, một tủ tivi thấp hoặc một quầy bar có thể đồng thời phục vụ công năng riêng và đóng vai trò vách ngăn, tách biệt hai không gian mà không cần thêm một cấu kiện xây dựng nào khác.

Chiều cao của món nội thất quyết định mức độ phân chia: đồ nội thất thấp ngang hông vẫn giữ được tầm nhìn xuyên suốt và cảm giác thoáng, trong khi đồ cao gần chạm trần tạo ra sự tách biệt rõ hơn nhưng vẫn linh hoạt hơn tường xây, vì có thể di chuyển hoặc thay đổi khi nhu cầu sử dụng đổi khác.

Đôi khi, ranh giới không cần một vật thể cụ thể nào cả. Chỉ riêng cách phối màu và chọn vật liệu cũng đủ để mắt tự phân biệt được hai khu vực.

Dùng vật liệu và màu sắc khác nhau

Đổi loại sàn, đổi màu tường hoặc đổi kết cấu bề mặt trần cũng là cách phân định ranh giới mà không cần bất kỳ vật cản nào. Sàn gỗ cho khu sinh hoạt chuyển sang sàn gạch cho khu bếp, hay một mảng tường sơn màu đậm đánh dấu góc làm việc riêng, đều giúp mắt tự nhận ra sự chuyển tiếp giữa hai công năng.

Cách này đặc biệt hữu ích khi mặt bằng đã liên thông nhưng gia chủ vẫn muốn từng khu vực có bản sắc riêng.

Ba nguyên tắc trên phù hợp với những ranh giới mang tính gợi ý, không đòi hỏi sự riêng tư tuyệt đối. Với những không gian cần mức độ tách biệt cao hơn, cần đến một nhóm giải pháp khác: vách ngăn thông minh.

Vách ngăn thông minh và không gian mở linh hoạt

Khi ba nguyên tắc trên chưa đủ để tạo ranh giới cần thiết, có thể bổ sung thêm một lớp vách nhẹ hoặc yếu tố tự nhiên, tùy vào mức độ riêng tư mà không gian đòi hỏi.

Vách ngăn di động và cửa trượt

Cửa trượt, vách gấp hoặc rèm ngăn cho phép đóng kín khi cần riêng tư và mở hoàn toàn khi muốn liên thông, mang lại sự linh hoạt mà tường xây cố định không thể có được. Giải pháp này phù hợp với những không gian có nhu cầu sử dụng thay đổi theo thời điểm trong ngày, như phòng làm việc ban ngày cần yên tĩnh nhưng buổi tối có thể mở ra làm phòng sinh hoạt chung, hoặc phòng ngủ cho khách chỉ cần đóng kín khi thực sự có người ở.

Không phải không gian nào cũng cần đóng mở liên tục như vậy. Với những vị trí chỉ cần một ranh giới cố định nhưng vẫn thoáng, có thể cân nhắc đến vách lửng hoặc kệ hở.

Vách lửng, kệ hở và lam gỗ

Một vách xây lửng không chạm trần, một hệ kệ hở hoặc dãy lam gỗ đứng đều tạo ra cảm giác phân chia trong khi vẫn cho ánh sáng và gió lọt qua. Lam gỗ hoặc lam nhôm với khoảng hở giữa các thanh còn tạo hiệu ứng thị giác thú vị, thay đổi theo góc nhìn của người di chuyển trong nhà, đồng thời vẫn đảm bảo được sự riêng tư ở mức tương đối cho không gian phía sau.

Với những vị trí muốn giữ cảm giác nhẹ nhàng hơn cả một tấm vách, thiên nhiên là lựa chọn cuối cùng đáng cân nhắc.

Cây xanh và mặt nước làm ranh giới mềm

Một hàng cây trong chậu, một dải tiểu cảnh hay một bể cá nhỏ có thể đánh dấu ranh giới giữa hai khu vực theo cách nhẹ nhàng nhất, đồng thời mang thêm sinh khí và điểm nhấn thị giác cho không gian. Giải pháp này phù hợp với những vị trí chuyển tiếp cần một điểm nghỉ cho mắt, như giữa phòng khách và khu vực ăn uống, hoặc giữa lối vào nhà và không gian sinh hoạt chính.

Nắm được cả sáu giải pháp trên, câu hỏi thực tế tiếp theo là nên chọn giải pháp nào cho từng cặp không gian cụ thể trong nhà.

Ứng dụng cho từng loại không gian

Cách chọn giải pháp phân chia phù hợp phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm sử dụng của từng cặp không gian cần tách biệt.

Phòng khách liền bếp

Với phòng khách liền bếp, quầy bar hoặc đảo bếp thường là lựa chọn hiệu quả nhất, vừa phân chia không gian vừa tạo thêm mặt bàn sử dụng cho bữa sáng nhanh hoặc chỗ ngồi tạm khi có khách ghé chơi. Chiều cao mặt quầy khoảng 90 đến 110 centimet vừa đủ để che bớt sự bừa bộn trên mặt bếp khi nhìn từ phía phòng khách, nhưng vẫn giữ được tầm nhìn xuyên suốt ở tầm mắt người đứng.

Nếu gia đình nấu ăn nhiều dầu mỡ, mùi thức ăn là vấn đề cần xử lý song song với việc phân chia không gian. Máy hút mùi công suất lớn, đặt đúng tâm bếp nấu, nên được ưu tiên trước khi tính đến vách ngăn, vì một vách kính thấp chỉ giúp hạn chế mùi lan chứ không thể thay thế hệ thống thông gió. Với những gian bếp có diện tích hạn chế, có thể kết hợp đảo bếp nhỏ với một dải đèn thả phía trên để vừa lấy sáng vừa đánh dấu ranh giới bằng ánh sáng, thay vì chỉ dựa vào riêng nội thất.

Một cặp không gian khác cũng thường đòi hỏi ranh giới khéo léo không kém là phòng ngủ có kết hợp góc làm việc.

Phòng ngủ kết hợp góc làm việc

Vị trí đặt góc làm việc trong phòng ngủ nên cách xa giường nhất có thể trong phạm vi căn phòng, thường đặt gần cửa sổ hoặc một góc tường trống, để tạo cảm giác tách biệt về mặt tâm lý dù không gian vật lý vẫn liền nhau. Một vách lửng cao khoảng 120 đến 150 centimet, hoặc rèm ngăn kéo được, thường đủ để tạo ranh giới thị giác mà không cần chia hẳn thành hai phòng riêng.

Ánh sáng cho góc làm việc cần được tách riêng khỏi ánh sáng ngủ bằng công tắc độc lập, để buổi tối làm việc không phải bật đèn trần chính gây khó ngủ cho người còn lại nếu là phòng đôi. Bàn làm việc quay lưng ra phía giường, thay vì quay mặt trực tiếp, cũng giúp giảm cảm giác bị phân tâm bởi không gian nghỉ ngơi ngay sau lưng, đồng thời giữ được sự riêng tư nhất định khi làm việc video call.

Không phải mọi nhu cầu riêng tư đều xuất phát từ chính gia đình. Với những nhà cần thêm chỗ nghỉ tạm cho khách hoặc người thân, phòng khách cũng có thể đảm nhiệm thêm vai trò này.

Phòng khách kết hợp góc tiếp khách nhỏ

Với nhà có thêm nhu cầu tiếp khách qua đêm hoặc một góc nghỉ riêng cho ông bà, một tấm rèm dày hoặc vách trượt ngăn cách góc này với không gian sinh hoạt chính giúp tạo sự riêng tư tạm thời mà không biến nó thành một phòng cố định chiếm diện tích quanh năm.

Nội thất cho góc này nên chọn loại gọn và đa năng, như một chiếc sofa bed hoặc ghế lười có thể xếp gọn khi không sử dụng, để không gian trở lại công năng phòng khách bình thường ngay khi không có khách lưu trú. Cách bố trí này đặc biệt phù hợp với những gia đình chỉ cần không gian riêng vài lần trong năm, thay vì duy trì một phòng khách phụ ít khi sử dụng suốt cả năm. Việc chọn đúng giải pháp cho từng cặp không gian vẫn có thể đi sai nếu mắc phải một số lỗi phổ biến trong quá trình thực hiện.

Ranh giới không nhất thiết phải là một bức tường

Phân chia không gian không tường ngăn là chọn đúng mức độ phân chia cần thiết cho từng cặp không gian, từ một sự thay đổi cao độ nhẹ nhàng đến một vách ngăn có thể đóng kín hoàn toàn khi cần. Gia chủ nên bắt đầu bằng việc xác định mức độ riêng tư và cách âm thực sự cần thiết cho từng khu vực, trước khi chọn giải pháp phù hợp trong số nhiều lựa chọn đã nêu.

Khi ranh giới được tạo ra đúng mức, ngôi nhà vẫn có thể vừa rõ ràng về công năng, vừa giữ được sự thông thoáng và liên kết giữa các không gian với nhau.